Featured

उत्तराखंड में गायी जाने वाली होलियां

उत्तराखंड में गायी जाने वाली होली मूलतः ब्रजभाषा से प्रभावित है. गढ़वाल और कुमाऊं दोनों ही हिस्सों में अनुवादित होली ही अधिकांशतः गायी जाती हैं हालांकि कुमाऊं क्षेत्र में मौलिक होली भी गायी जाती है. आज पढ़िये कुमाऊं में सामान्य रुप से गायी जाने वाली पांच होलियां- सम्पादक

1. होली खेलें गिरजा नंदन


सिद्धि को दाता विघ्नविनासन
होली खेलें गिरजा नंदन
गौरी को नंदन मूसा को वाहन
ला हो भवानी अछ्यत चन्दन
होली खेलें गिरजा नंदन
ला हो भवानी अछ्यत चन्दन
होली खेलें गिरजा नंदन
गज मोतिन से चौक पुराऊं
ताल बजावे अंचन कंचन
होली खेलें गिरजा नंदन
डमरू बजावें भोले शंभू
नाच रहे हैं विघ्न विनाशक.
होली खेलें गिरजा नंदन

2. जल कैसे भरूं

जल कैसे भरूं जमुना गहरी
ठाड़ी भरूं राजा राम जी देखें.
बैठी भरूं भीजै चुनरी.
जल कैसे भरूं जमुना गहरी
धीरे चलूं घर सासु बुरी है
धमकि चलूं छलकै गागर.
जल कैसे भरूं जमुना गहरी
गोदी में बालक सिर पर गागर
परवत से उतरी गोरी
जल कैसे भरूं जमुना गहरी

3. छनकारो हो छनकारो


छनकारो हो छनकारो
गोरी प्यारो लगो तेरो छनकारो
छनकारो हो छनकारो

तुम हो ब्रज की सुन्दर गोरी
मैं मथुरा को मतवारो
छनकारो हो छनकारो

चुनरी चादर सभी रंगे हैं
फागुन ऐसो रसवारो
छनकारो हो छनकारो

सब सखियाँ मिल खेल रही हैं
दिलबर की दिल न्यारी
छनकारो हो छनकारो

अब के फागुन अरज करति हूँ
दिल को कर दे मतवारो
छनकारो हो छनकारो

ब्रज मंडल में धूम मची है
खेलत सखियाँ सांवरो
छनकारो हो छनकारो

लपकि झपकि वो बांह मरोरे
फिर पिचकारी दे मारो
छनकारो हो छनकारो

घूँघट खोलि गुलाल मलत है
वनज करै यो वन जारो
छनकारो हो छनकारो

नीलाम्बर सखि विनति करत है
तन मन धन उन पर वारो
छनकारो हो छनकारो

4. होरी कैसे खेलूं री मैं


बि‍रज में होरी कैसे खेलूं री मैं साँवरिया के संग
कोरे-कोरे मटक मगाये
ता पर घोला रंग
भर पि‍चकारी सन्मुख मारी
अँगि‍या हो गई तंग-
बि‍रज में होली कैसे खेलू री में साँवरि‍या के संग
अबीर उड़ता गुलाल उड़ता
उड़ते सातो रंग
भर पि‍चकारी सन्मुख मारी
अँगि‍या हो गई तंग-
बि‍रज में होली कैसे खेलू री में साँवरि‍या के संग
लहँगा तेरा घूम-घुमैला अँगि‍या तेरी तंग
खसम तुम्हा रे बडे़ नि‍खट्टू
चलो हमारे संग-
बि‍रज में होली कैसे खेलू री में साँवरि‍या के संग

(मशहूर जनकवि गिरीश तिवाड़ी ‘गिर्दा’ के होलीगीत-संकलन ‘रंग डालि दियो अलबेलिन में’ से साभार)

5. जब रसिया अंगना पर बैठो, भूंक उठी दुश्मन कुतिया


शहर सुनो जा गो रसिया
शहर सुनो जा गो रसिया

जब रसिया अंगना पर बैठो,
भूंक उठी दुश्मन कुतिया

जब रसिया देहली पर बैठो,
खांस पड़ी बैरन बुढ़िया

जब रसिया कुर्सी पर बैठो,
देखि पड़ी है तब बिटिया

जब रसिया पलंगा पर बैठो,
दनक पड़ी दुश्मन खटिया

जब रसिया छतिया पर बैठो,
बहुत भई हूँ मैं सुखिया

जब रसिया पलंगा उठि बैठो,
बैठ गयी मैं तब सठिया

शहर सुनो जा गो रसिया
शहर सुनो जा गो रसिया.

सभी तस्वीरें नैनीताल की सबसे पुरानी नाट्य संस्था युगमंच के 23वे होली महोत्सव की हैं. सभी तस्वीरें पिथौरागढ़ के रहने वाले अखिलेश बोहरा ने ली हैं.

काफल ट्री वाट्सएप ग्रुप से जुड़ने के लिये यहाँ क्लिक करें: वाट्सएप काफल ट्री

काफल ट्री की आर्थिक सहायता के लिये यहाँ क्लिक करें

Girish Lohani

View Comments

  • अच्छा लेख। ये गीत सैकड़ौं बार गा-सुन लिए पर हर बार नये लगते हैं ।

Recent Posts

बजट में युवाओं के लिए योजना का ढोल है पर उसकी गमक गुम है

उत्तराखंड के आय व्यय लेखे 2026-27 को समझते हुए यह आशंका उभरती है की क्या…

2 weeks ago

जापान में आज भी इस्तेमाल होती है यह प्राचीन भारतीय लिपि

भाषाओं का इतिहास हमेशा रोचक रहा है. दुनिया की कई भाषाओं में ऐसे शब्द मिलते…

2 weeks ago

आज है उत्तराखंड का लोकपर्व ‘फूलदेई’

उत्तराखंड को केवल 'देवभूमि' ही नहीं, बल्कि उत्सवों की भूमि कहना भी बिल्कुल सटीक होगा. यहाँ साल भर…

2 weeks ago

द्वी दिना का ड्यार शेरुवा यौ दुनीं में : अलविदा, दीवान दा

‘यौ डाना कौ पारा, देख्यूंछ न्यारा-न्यारा’ दीवान सिंह कनवाल की आवाज़ में ये गीत पहली कुमाऊनी फ़िल्म…

3 weeks ago

हिमालय को समझे बिना उसे शासित नहीं किया जा सकता

कुमाऊं-गढ़वाल हिमालयी क्षेत्र के लिए भिन्न प्रशासन, विशेष नीति या मैदानी भागों से भिन्न व्यवस्था…

3 weeks ago

पहाड़ों का एक सच्चा मित्र चला गया

बीते दिन सुबह लगभग चार बजे एक ऐसी खबर आई जिसने कौसानी और लक्ष्मी आश्रम…

3 weeks ago