Featured

आज मनाया जाता है दसौर यानी गंगा दशहरा पर्व

पहाड़ों में इसे दसार या दसौर भी कहते हैं. दसार या दसौर यानी गंगा दशहरा. उत्तराखंड के पहाड़ी इलाकों में इस पर्व की खूब मान्यता है. इस वर्ष गंगा दशहरा 16 जून को पड़ रहा है. कुमाऊं क्षेत्र के हिस्सों में आज के दिन घरों के मुख्य दरवाजों के ऊपर और मंदिरों में गंगा दशहरा पत्र लगाया जाता है.
(Ganga Dashahara 2024 Uttarakhand)

पुरोहितों द्वारा इस दिन अपने यजमानों को गंगा दशहरा पत्र घर-घर दिए जाने की परम्परा रही है. दशहरा पत्रों के बदले पुरोहितों को यजमान दक्षिणा में चावल इत्यादि देते हैं. गंगा दशहरा पत्र को मुख्य द्वार के ऊपर लगाने के पीछे मान्यता है कि गंगा दशहरा पत्र लगाने के बाद प्राकृतिक आपदाओं और आसमान से गिरने वाली बिजली से घर की सुरक्षा होती है. यह विश्वाश है कि द्वार पर गंगा दशहरा पत्र वज्रपात से सुरक्षा तो होती ही है साथ में चोरी, अग्नि आदि का भी भी नहीं रहता.

गंगा दशहरा प्रत्येक वर्ष ज्येष्ठ माह के शुक्ल पक्ष की दशमी को मनाये जाने का रिवाज रहा है. प्रत्येक दशहरा पत्र पर एक श्लोक/मंत्र लिखा जाता है जो कुछ इस तरह है –

अगस्त्यश्च पुलस्त्यश्च वैशम्पायन एव च
सुमन्तुजैमिनिश्चैव पञ्चैते वज्रवारका:
मुने: कल्याणमित्रस्य जैमिनेश्चापि कीर्तनात्
विद्युदग्निभयं नास्ति लिखितं गृहमण्डले
यत्राहिशायी भगवान् यत्रास्ते हरिरीश्वर:
भङ्गो भवति वज्रस्य तत्र शूलस्य का कथा

गंगा दशहरा पर्व के संबंध है यह माना जाता है कि आज के दिन ही गंगा धरती पर अवतरित हुई थी. मान्यता है कि इस दिन गंगा में स्नान करने से पुण्य की प्राप्ति होती है. पहाड़ में हर छोटी-बड़ी नदी को गंगा का ही रूप माना जाता है. पहाड़ों में आज के दिन सभी लोग अपने आस-पास की छोटी-छोटी नदियों में स्नान करते हैं.
(Ganga Dashahara 2024 Uttarakhand)

पहाड़ के लोग इस दिन सरयू व गोमती के संगम स्थल में स्नान कर पुण्य प्राप्त करते हैं. मशीनी युग का प्रभाव इस पर्व में भी देखने को मिलता है. एक समय ब्राह्मण द्वारा अपने हाथों से गंगा दशहरा पत्र बनाकर यजमानों को दिया जाता था. ब्राह्मण गंगा दशहरा पत्र में बनी ज्यामिती आकृति में रंग भरने के लिए पुरोहित दाड़िम, बुरांश, अखरोट आदि से प्राकृतिक रंग बनाया करते थे. लेकिन वर्तमान में इसके स्थान पर प्रेस में छपे हुए प्रिंटेड पत्र रिवाज दिए जाने का रिवाज चल पड़ा है. अब एक ही पत्र की सैकड़ों फोटो प्रतियाँ करवा कर अपने यजमानों को बांट दी जाती हैं.
(Ganga Dashahara 2024 Uttarakhand)

यहां देखिये हाथ से बनाये गये गंगा दशहरा पत्र की फोटो:

फोटो : ज्ञान पंत की फेसबुक वाल से.
फोटो : चंद्रशेखर तिवारी की फेसबुक वाल से.
फोटो : गणेश पांडे की फेसबुक वाल से.

काफल ट्री फाउंडेशन

काफल ट्री वाट्सएप ग्रुप से जुड़ने के लिये यहाँ क्लिक करें: वाट्सएप काफल ट्री

काफल ट्री की आर्थिक सहायता के लिये यहाँ क्लिक करें

Kafal Tree

Recent Posts

Casino Middelkerke bezoeken – complete gids met bonussen, betaalmethoden en mobiele app

Visit Casino Middelkerke: praktische begeleiding voor een geslaagde ervaring Waarom een bezoek aan Casino Middelkerke…

15 hours ago

Trusted Grand Casino Chaudfontaine: stappen en methoden

Praktische gids voor het trusted Grand Casino Chaudfontaine Welkom op de ultieme handleiding voor iedereen…

15 hours ago

Magyar Online Casino a legjobb ügyfélszolgálattal és támogatással

Magyar Online Casino a legjobb ügyfélszolgálattal és támogatással ▶️ JÁTSZANI Содержимое Magyar Online Casino a…

2 days ago

Казино Sultan Games в Казахстане – Удобный вход и безопасная игра

Казино Sultan Games в Казахстане - Удобный вход и безопасная игра ▶️ ИГРАТЬ Содержимое Удобство…

2 days ago

Казино онлайн 2026 – самые перспективные площадки для любителей азартных игр

Казино онлайн 2026 - самые перспективные площадки для любителей азартных игр ▶️ ИГРАТЬ Содержимое Лучшие…

2 days ago

NV Casino Online – Boni und Sonderaktionen

NV Casino Online - Boni und Sonderaktionen ▶️ SPIELEN Содержимое Willkommenspaket: 100% bis 500 EuroSonderaktionen:…

2 days ago